Պահը պիտի ֆիքսել

Լուսանկարիչ Գերման Ավագյանը բնակվում է Սփրինգֆիլդում` ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթս նահանգում, չնայած տարվա կեսն անցկացնում է Երևանում և Թբիլիսիում՝ վավերագրելով իրադարձությունները։ Նա մի քանի չափազանց ազդեցիկ նախագծերի հեղինակ է՝ «Հոգեբուժարան», «Մահացու խաղալիքներ», «Գողացված մանկություն», «Մահից հետո ծնվածները»: Հայաստանից ԱՄՆ հերթական ճանապարհորդության նախօրեին ՍիվիլՆեթը լուսանկարչի հետ զրուցել է մասնագիտության գաղտնիքների, զգացմունքների և լրագրության մասին։

— Գերման, Ձեր ուղին սկսվել է գեղարվեստական լուսանկարչությունից։ Ինչպե՞ս դարձաք վավերագրող։

— Ինձ թվում էր, թե արտ ֆոտո, ֆոտոնկարիչ՝ այսպիսի հասկացություններ կան: Ջահել էի, հետաքրքիր էր: Հետո մեծանում ես, սովորում ու հասկանում, որ ամեն ինչ փուչ է, նման բան գոյություն չունի:

Ֆոտոն պետք է կատարի իր ֆունկցիան՝ ցույց տա մարդկանց կյանքը, այսօրվա կյանքը: Պահը պիտի ֆիքսես, դնես սառնարան, պահես, մինչև 20-30 տարի հետո մարդիկ տեսնեն՝ ինչպես ենք ապրել: Մնացած բաները ոչ մի կոպեկ չարժեն։

— Հավանաբար, ինչ-որ բան պիտի պատահեր, որ ցանկանայիք «հենց այդ պահը ֆիքսել»։

— Երևի Ղարաբաղը: Ավելի ճիշտ՝ ոչ: 1998թ. ես պատահաբար հայտնվեցի Վարդենիսի հոգեբուժարանում: ASIF-ի (Հայաստանի սոցիալական ներդրումների հիմնադրամ – Մ.Հ.) համար էի աշխատում: Նրանք այնտեղ վերանորոգման աշխատանքներ էին իրականացրել, և ես պիտի նկարեի, թե ինչ է արվել: Աշխատանքի ընթացքում, երբ տեսա, թե շուրջս ինչ է կատարվում, սկսեցի նկարել: Երևի դրանից հետո սկսվեց: Մի տասը օր անց ցուցահանդես արեցինք, կառավարության ուշադրությունը հրավիրեցինք այդ հոգեբուժարանի խնդիրներին, ու ինչ-որ բան շարժվեց:

— Լրագրությունն ու վավերագրական լուսանկարչությունը Ձեզ համար զուգահե՞ռ մասնագիտություններ են։

— Ո՛չ: 1998-ից հետո ես մի անգամ թերթ մտա, մի տարի աշխատեցի և դուրս եկա: Հայկական լրագրությունն ու դոկումենտալ ֆոտոն տարբեր բաներ են: Այսօր հայկական մամուլը, ցանկացած կայք կամ թերթ դոկումենտալ ֆոտոյի թշնամին է: Եթե ես լուսանկար եմ տալիս նրանց, նշանակում է, որ դա ինձ էր պետք՝ թեմայի վրա ուշադրություն հրավիրելու համար, այլ ոչ թե խմբագիրը մտածել է, որ լավ կլիներ այդ թեմայով մի բան նկարել: Այն, ինչ խմբագիրները կարող են մտածել այսօր, ոչ մի կապ չունի վավերագրական նախագծերի, լուսանկարչության հետ:

— Երբ սկսում էիք որպես ֆոտովավերագրող, կայի՞ն մասնագետներ, որոնցից սովորում էիք։

— Իհարկե, ամբողջ կյանքում սովորում եմ: Մեր սերունդը՝ Ռուբեն Մանգասարյանը, Զավեն Խաչիկյանը, Վահան Քոչարը, աշխատել են երիտասարդներին ինչ-որ բան տալ: Դասընթացներ են արել, փորձը փոխանցել: Իսկ երբ մենք էինք ոտքի կանգնում, ինտերնետ չկար, մեծերն էլ մեզ ոչինչ չէին ասում։ Այն ժամանակ հասկացություններ կային՝ երևակիչ, ֆիքսաժ և այլն: Ու դա որպես գաղտնիք էր պահվում: Գիրք գտնելն էլ էր դժվար: Ու երբ ինձ հարցնում են՝ ումից եմ սովորել…

Իհարկե, սովորել եմ, բայց սովորել, այսպես ասած, հեռակա՝ լուսանկարներին նայելով: Ես չէի կարող շփվել, ասենք, Գագիկ Հարությունյանի, Անդրանիկ Քոչարի հետ, դիստանցիա կար: Բայց մենք՝ Ռուբենը, Վահանը և Զավենը, մեր մեջ եփվելով սովորում էինք: Փախցնում էինք։

Իսկ հիմա՞…

Մի երիտասարդ եկավ ինձ մոտ՝ Գերման, մտի Ֆեյսբուք, իմ պատին նկարներս նայիր, խնդրում եմ, մեկնաբանություններ թող: Ասացի՝ ինչի համար, ասաց՝ որ սովորեմ: Ես էլ՝ երիտասարդ, իսկ չի՞ լինի, գաս, նստենք, սուրճ, կոնյակ, վիսկի խմենք, ֆոտոները կբերես, կզրուցենք կյանքից-բանից: Նայեց ինձ ուշադիր ու ասաց՝ ես ժամանակ չունեմ։

Թողել եմ… էլ ոչ մեկին ոչինչ չեմ սովորեցնում: Ինչի՞ համար: Ամեն ինչ կա, ամեն ինչ բաց է: Դու միայն կարդա: Կարդա Կաֆկա, Բուկովսկի ու ֆոտոխցիկի օգտագործման կանոնները։

— Ձեր հերոսներին ինչպե՞ս եք գտնում:

— Նրանք են ինձ գտնում: Չեմ նստում, հատուկ մտածում՝ ինչ նկարել, պարզապես այդպես է ստացվում:

— Մի քանի տարի առաջ մեծ նախագիծ իրականացրիք՝ Lethal toys անվանումով, որը լայն արձագանք ունեցավ: Կպատմե՞ք՝ ինչպես ծնվեց այն։

— 1999թ. մի ամերիկուհի խնդրեց ինձ նկարել կույրերի դպրոցի սաներին, երեխաների, որոնց ինքն օգնում էր: Ուզում էր իբրև հիշատակ ունենալ նրանց պորտրետները: Նկարեցի, տվեցի նկարները: Ուզում էր վճարել, ասացի՝ դու օգնում ես, ես քեզնից փող վերցնե՞մ: Ուղարկեցի: Հետո էլի եկավ, էլի ուղարկեցի, էլի եկավ, էլի ուղարկեցի, մյուս անգամ էլ որ եկավ՝ ամուսնացանք:

Ես այդ դպրոցում հետաքրքիր երեխաների հետ ծանոթացա, որոնք կուրացել էին պատերազմից հետո մնացած ականների կամ դետոնատորների պայթյունների հետևանքով։ Հետո պարզվեց, որ շատ երեխաներ կան, որոնք հաշմանդամ են դարձել ոչ թե պատերազմի ժամանակ, այլ խաղաղության օրերին՝ պատերազմի թողած հետևանքներից: Նրանք պատերազմի հաշմանդամներ են: Բայց, չգիտես ինչու, մեզ մոտ որոշել են, որ նրանց պետք է որակել իբրև մանկուց հաշմանդամ, ոչ թե պատերազմի: Այդ երեխաներից մանկությունն են գողացել՝ նա ձեռք չունի, ոտք չունի, չի տեսնում, չկա նրա մանկությունը, բայց պետությունը համարում է, որ նա մանկուց է հաշմանդամ:

— Շուշիում անցյալ տարի ներկայացրիք «Մահից հետո ծնվածները» շարքը, որը 2009-ից եք նկարում: Դա շատ ինտիմ շարք է, երևում է, որ վերապրած է…

— Ես չեմ կարող խոսել այդ մասին: Պարզապես հարցազրույցը շարունակելու համար պիտանի չեմ լինի…

— Մի վերջին հարց. դժվա՞ր է երկու երկրում ապրելը։ Ձեզ որտե՞ղ եք տանը զգում։

— Այստեղ: Ամերիկայում ես համարյա չեմ նկարում, ի՞նչ նկարեմ, ո՞ւմ նկարեմ: Այնտեղ ֆոտոներն եմ մշակում։ Չնայած հիմա մի նախագիծ եմ անում: Դանդաղ է գնում, որովհետև ժապավենով եմ նկարում: Էլի հայերի հետ է կապված: Ինձ հետաքրքիր է՝ ի՞նչն է, օրինակ, Գլենդելի հային հայ պահում։ Ինչպե՞ս է նա զգում, որ հայ է։ Դիմանկարների շարք պիտի լինի:

Զրուցել է Մարիա Հովսեփյանը

Մեկնաբանել