12 օգոստոս, 2019 14:16

Թուրքական ապրանքը Հայաստանում պահանջարկ ունի

Չնայած այն իրողությանը, որ Թուրքիան փակ է պահում Հայաստանի հետ սահմանը և մերժում է Երևանի հետ հաստատել դիվանագիտական հարաբերություններ, իսկ Արցախի հարցում բացահայտ աջակցում է Ադրբեջանին, Հայաստանի արտաքին առևտրի հաշվեկշռում այդ երկրի տեսակարար կշիռը զգալի է եղել 1991-ից ի վեր:

Վերջին 23 տարիներին՝ 1995 թվականից ի վեր (այդ տարվանից են պահպանվել պաշտոնական վիճակագրական տվյալներ), Հայաստանը Թուրքիայից ներկրել է 3 միլիարդ դոլարի ապրանք, այն դեպքում, երբ նույն ժամանակահատվածում Հայաստանից Թուրքիա է արտահանվել ընդամենը շուրջ 45 միլիոն դոլարի ապրանք, այսինքն՝ ավելի քան 60 անգամ պակաս:

Թուրքիայից Հայաստան ապրանքը հասնում է հիմնականում օդային ուղով և Վրաստանի տարածքով, քանի որ Անկարան շարունակում է շրջափակման տակ պահել Հայաստանի հետ ցամաքային սահմանը:

Ամենից շատ Հայաստանից Թուրքիա արտահանում եղել է 1997 թվականին՝ ավելի քան 7 միլիոն դոլար, հակառակ ուղղությամբ՝ 2018-ին՝ գրեթե 253 միլիոն դոլար և 2008-ին՝ ավելի քան 268 միլիոն դոլար:

Եթե Հայաստանի արտաքին առևտրի հաշվեկշռում Թուրքիան զգալի տեղ ունի, ապա Հայաստանի տեսակարար կշիռը Թուրքիայի արտահանման մեջ կազմում է 0,1 տոկոսից էլ պակաս։ Այսինքն, եթե Հայաստանը մի օր որոշի, որ այլևս ոչ մի ապրանք չի գնելու Թուրքիայից, վերջինիս տնտեսությունը որևէ ձևով դա չի զգա։ Հակառակը, եթե թուրքերը որոշեն, որ հայաստանցիներին որևէ ապրանք չեն վաճառում, ապա հայկական շուկայում կառաջանա առաջին անհրաժեշտության մի քանի տասնյակ ապրանքների դեֆիցիտ։ Ճիշտ է, կարճ ժամանակում, դրանց տեղը կլրացնեն ռուսական, չինական կամ այլ երկրների ապրանքները։

Ընդհանուր առմամբ, Թուրքիայից Հայաստան է ներմուծվում մինչև 600 անուն ապրանք։ Այդ ապրանքների մեջ չկա մեկը, որի տեսակարար կշիռը հայկական շուկայում գերիշխող դիրք ունենա։ Այսպես, եթե հայկական շուկայում սպառվում է թուրքական օճառ, ապա նույնչափ և ավելի սպառվում են ռուսական և բուլղարական օճառներ։

Ի դեպ, հայերն ու թուրքերը առևտուր արել են նաև 1918-1920 թվականներին և խորհրդային առաջին տարիներին։ Այդ ժամանակ առևտուրը ուղղակի էր, քանի որ սահմանները բաց էին։ Այսպես, 1922 թվականի մարտին Խորհրդային Հայաստանը, որ դեռ մաս չէր կազմել ԽՍՀՄ-ին, թույլատրում էր առանց մաքսի Թուրքիայից ներմուծել առաջին անհրաժեշտության հետևյալ ապրանքները՝ անտառային նյութեր, անասուններ, աղ, անասնակեր (գլխավորապես սեղմած խոտ), հատիկներ, կաթնատնտեսական մթերքներ։

Ներկայացնում ենք Հայաստան-Թուրքիա ապրանքաշրջանառությունը (ԱՄՆ դոլարով) 1995-2018 թվականներին, որը վերցված է Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության տեղեկագրերից:

Տարեթիվ                                      Արտահանում                                   Ներմուծում

2018                                                2 527 700                                      252 642 100

2017                                                 913 300                                        222 920 800

2016                                                 504 900                                       163 648 200

2015                                                1 497 800                                      136 958 200

2014                                                1 494 300                                       232 355 400

2013                                                1 595 600                                       210 702 200

2012                                                   927 800                                       213 468 300

2011                                                 1 049 400                                       240 248 200

2010                                                1 291 300                                        210 381 200

2009                                                1 197 500                                        177 648 800

2008                                                1 850 900                                       268 187 300

2007                                                3 033 000                                       130 631 300

2006                                                2 370 500                                         95 422 900

2005                                                2 473 400                                         66 928 000

2004                                                 2 021 200                                         44 804 700

2003                                                 1 154 700                                         40 886 700

2002                                                 1 435 800                                         38 232 000

2001                                                 1 130 000                                          33 755 900

2000                                                1 527 900                                           40 462 400

1999                                                 1 128 500                                           40 152 200

1998                                                2 987 500                                           56 779 800

1997                                                 7 152 700                                           38 395 900

1996                                                6 031 200                                             6 254 500

1995                                                2 598 300                                            2 589 500